Nżįrsįvarp Forseta 2014 - rżni

Eins og ég sagši frį ķ seinasta pistli hlżddi ég eins og fleiri į Forsetann.  Nś hef ég lesiš įvarpiš yfir ķ rólegheitum og langar aš fara yfir žaš og kryfja nokkur atriši.

1. Heimkoma handritanna var įvöxtur "órofa samstöšu žjóšarinnar" 

Oft er haft į orši aš viš Ķslendingar séum eins og ein fjölskylda, sżnum samhug žegar įföll dynja yfir eša hamfarir ógna byggšarlögum. Į örlagastundum hefur samstašan rįšiš śrslitum og nś ķ vetur vorum viš enn į nż minnt į sigrana sem hśn skóp. 

Hįtķšarhöldin ķ tilefni af 350 įra afmęli Įrna Magnśssonar įréttušu aš heimkoma handritanna var įvöxtur af órofa samstöšu žjóšarinnar, krafti sem gaf kjörnum fulltrśum og fręšasveit styrk til aš sannfęra Dani 

Nś er ég ašeins of ungur til aš muna atburšarįs handritamįlsins svokallaša žar sem hįpunkturinn var koma helstu höfušhandrita okkar įriš 1971. En er ekki ofsögum sagt aš žetta mįl hafi veriš knśiš įfram meš samstöšu žjóšarinnar? Vissulega var žetta óumdeilt mįl hér į landi, en ég hef nś frekar haldiš aš žetta hafi veriš unniš og leyst af stjórnmįlamönnum og duglegum diplómötum og aš almenningur hafi ekki skipt sér mikiš af žeim mįlarekstri. Žeir sem eldri eru geta stašfest hvort žetta sé rétt. Hér er yfirlitsgrein frį 1994.

2. Hornsteinar sjįlfstęšisbarįttunnar byggšust į samstöšu žjóšarinnar

Stjórnarskrįin, heimastjórn, fullveldi og lżšveldisstofnun – allir byggšust žessir hornsteinar į samstöšu žjóšarinnar; sigrarnir unnust žegar hśn réši för. Sundruš sveit nįši aldrei neinum įföngum aš sjįlfstęši. 

Ég hef ašeins skošaš žetta ķ seinasta pistli. Žetta er oršum aukiš og aš hluta alrangt. Flókin og erfiš mįl verša sjaldnast leyst ķ einhverri allsherjar samstöšu. Vissulega getur įkvešin samstaša veriš gagnleg, en hśn er alls ekki forsenda framfara, hvorki ķ sjįlfstęšisbarįttu né öšrum lżšręšisumbótum. Gagnrżnin umręša, skošanaskipti og lķflegur "debatt" er hornsteinn lżšręšis, ekki samstaša.

3. Žjóšarsįttarsamningarnir

Žegar veršbólgan hafši ķ įratugi hamlaš vexti atvinnugreina og skert lķfskjör launafólks nįšist fyrir rśmum tuttugu įrum žjóšarsįtt um stöšugleika, varanlegan grundvöll framfara og velferšar. 

"Žjóšarsįtt" var fyrst og fremst snjöll nafngift į tķmamótasamningum samtaka atvinnurekenda og verkalżšshreyfingar og rķkisstjórnarinnar. Samningar žessir voru vissulega įvöxtur sįttar milli žessara ašila. Nafngiftin var svo snjallt "PR", ķ žeirri višleitni aš sannfęra žjóšina um gagn og naušsyn žessa samninga. 

4. Icesave - "eindreginn vilji žorra žjóšar fęrši okkur sigur"

Viš munum lķka hvernig eindreginn vilji žorra žjóšar fęrši okkur sigur ķ haršri deilu um Icesave; mįlstašur okkar reyndist aš lokum hafa lögin meš sér. 

Ólafur Ragnar, sem virkur žįtttakandandi ķ Icesave-slagnum, er ekki heppilegastur sem hlutlaus söguskżrandi žessa mįls. Vissulega mį segja aš Ķsland hafi, meš forseta ķ fararbroddi, nįš aš virkja almenning į sérstakan og nokkuš sögulegan hįtt ķ žessari refskįk viš Breta og Hollendinga, en öllum er ķ fersku minni aš sérstaklega į seinni stigum var langt ķ frį einhver "žjóšarsįtt" um žetta mįl. Margir töldu - og telja jafnvel enn - aš sś leiš sem farin var ķ lokakafla sögunnar, aš fara meš mįliš fyrir dóm, hafi veriš mjög įhęttusöm. Og žaš var svo sannarlega ekki žjóšarvilji eša "samstaša" sem réš hagstęšri śtkomu dómstólsins. Sś śtkoma koma raunar mjög mörgum lögspekingum į óvart, jafnvel höršum Icesave-"Nei"-sinnum.

5. Samstaša Alžingis

Žótt mįlvenjan skipti Alžingi ķ stjórn og stjórnarandstöšu, er hollt aš minnast žess aš reisn žingsins var ętķš mest žegar flokkarnir bįru gęfu til aš standa saman; žingheimur vex af žvķ aš slķšra sveršin. 

Forsetinn nefnir sem eitt dęmi um slķka "reisn" afgreišslu į stjórnarskrįrbreytingum ķ lok sķšustu aldar. Nś mį vera aš žetta dęmi sé įgętt sem slķkt. Hitt er žó lķka algengt aš żmis mįl renna ķ gegn umręšulaust ķ fullri "samstöšu" og sķšar koma ķ ljós żmsir gallar og vankantar sem hefši betur mįtt ręša ķ undirbśningi. Žegar mikil samstaša rķkir um mįl į Alžingi hef ég oftar en ekki įhyggjur af žvķ aš veriš er aš samžykkja eitthvaš "gott", sem allir eiga aš vera sammįla um, en mętti samt skoša og ręša.

6. "Sįttmįli kynslóšanna"

Ķ glķmunni viš skuldavanda heimilanna er sįttmįli kynslóšanna forsenda vķštękrar lausnar.

Hvašan kemur žetta hugtak, "sįttmįli kynslóšanna"? Jś, žetta er hugtak sem fyrst heyršist ķ kynningu nefndar rķkisstjórnarinnar 30. nóvember į "skuldaleišréttingar"-pakkanum margfręga: "Ašgeršin sögš sįttmįli kynslóša"

En af hverju skyldi žessi pakki kallašur žessu nafni? Ętli įstęšan sé ekki svipuš og meš įšurnefnda "Žjóšarsįttar"-samninga, žetta er "PR", bśiš til nafn til aš sannfęra okkur um įgęti og naušsyn ašgeršanna. Hugsunin aš baki, ž.e. tilvķsun ķ "kynslóšir" er vęntanlega sś aš sumir fį aušvitaš minna en ašrir ķ žessari risamillifęrslu, elsta kynslóšin sem į skuldlaust hśsnęši fęr ekkert, yngsta kynslóšin sem ekki hefur keypt hśsnęši fęr heldur ekki neitt. Hugtakiš "sįttmįli kynslóšanna" į kannski aš aš sętta žessar kynslóšir viš stóru millifęrsluna.

Žaš er óneitanlega sérstakt aš Forsetinn taki meš žessum hętti beinan žįtt ķ kynningar- og PR-starfi rķkisstjórnarinnar ķ mįli sem enn er ekki bśiš aš kynna og ręša į Alžingi. En žetta kemur kannski ekki į óvart. Nśverandi forseti er ekki ópólitķskur og er bandamašur sitjandi rķkisstjórnar, a.m.k. nś um sinn.

7. Ķsland ķ "lykilstöšu" į Noršurslóšum

Noršurslóšir sem įšur voru taldar endimörk hins byggilega heims eru ķ vaxandi męli hringiša nżrrar heimsmyndar, breyting sem Noršurskautsrįšiš stašfesti ķ maķ meš sögulegri samžykkt. [...] Eyjan ķ śtnoršri er nś komin ķ žjóšbraut žvera, lykilstöšu į svęši sem rįša mun miklu um žróun hinnar nżju aldar; įfangastašur žegar ę stęrri hluti aušlindanżtingar og vöruflutninga veršur um Noršriš; ...

Ég verš aš segja eins og er, ég skil ekki žetta noršurslóšatal Forsetans. Ég sótti Atlasinn minn og fletti upp kortum af Noršurpólnum til aš aš reyna aš skilja hvernig Ķsland eigi aš verša mišpunktur Noršurslóša ķ bjartri framtķš brįšnandi jökla, einskonar Klondyke nżja Noršursins, ef marka mį orš Forsetans!

Ég heyri lķtiš minnst Noršurslóšarįš (Arctic Council) nema helst ķ ręšum Forseta Ķslands. (Vissuš žiš aš Ķsland var ķ forsęti rįšsins įrin 2002-2004? Nei, ekki Forseti Ķslands heldur rķkisstjórn landsins, ž.e. utanrķkisrįšherra eša fulltrśi hans.) Į heimasķšu rįšsins er meginįhersla lög į żmis umhverfismįl og hagsmuni frumbyggja Noršurslóša. Ķslendingar eru ekki taldir meš sem "frumbyggjar"* heldur er įtt viš Inśita, Sama og žjóšflokka noršur-Sķberķu og Kamchatka. Ķslendingar hafa hingaš til haft lķtil samskipti viš Ķnśita og frekar litiš nišur į. Žaš er jįkvętt ef Forsetinn nįi aš bęta samskipti Ķslands viš granna okkar ķ Gręnlandi, en ég hefši frekar vilja heyra Forsetann tala um umhverfi Noršurslóša og ógnir og įskoranir sem ķbśar hins raunverulega Noršurs žurfa aš męta ķ staš glašhlakkalegrar umręšu um "tękifęri" sem felast ķ hlżnun jaršar og brįšnun jökla.

*(Viš teljumst ekki frumbyggjar hins eiginlega noršurheimskautasvęšis, žaš sem į śtlensku nefnist "the Arctic", sjį t.d. fęrslu hér um 'Arctic Council'.) 

8. Gömul og góš tengsl Rśssa viš Ķsland 

Vilji Rśssa til aš efla gömul og góš tengsl viš Ķsland meš auknum įherslum į Noršurslóšir birtist svo glöggt ķ višręšum viš Vladimir Putin ķ september, vilji sem forseti Rśsslands hefur reyndar lżst įšur einkar skżrt. 

Hér verša sagnfręšingar aš ašstoša mig. Hvaš ķ ósköpunum er Forsetinn aš tala um? Vöruskipti Ķslands og Sovétrķkjanna?

Ég vil gjarnan sjį góš tengsl Ķslands viš sem flestar žjóšir, žar į mešal Rśssa, frekar žó viš ašra Rśssa en akkśrat leištoga žeirra Pśtķn, fyrrum foringja leynižjónustu alręšisrķkisins gamla, sem ręktar jöfnum höndum fordóma gegn samkynhneigšum og styrk tengsl viš óligarka Rśssa sem tóku yfir helstu aušlindir Sovétsins og eru nś mešal rķkustu manna heims.  

9. Vorum "heft ķ fjötra kalda strķšsins", nś ķ lykilstöšu

Ķsland sem var um aldir einangraš og į fyrstu įratugum lżšveldis heft ķ fjötra kalda strķšsins, er nś eftirsóttur bandamašur viš žróun samstarfs um nżja Noršriš; er ķ lykilstöšu į vettvangi margra stofnana og tengslaneta, norręnna og evrópskra, og einnig žeirra sem teygja sig alla leiš til Asķu og yfir Atlantshafiš til Bandarķkjanna og Kanada. 

Ég hef ekki heyrt žetta hugtak įšur, "heft ķ fjötra kalda strķšsins". Aš hvaša leyti hefti kalda strķšiš Ķslendinga?  Ég hélt reyndar aš viš hefšum haft allnokkurn hag af strategķskri legu Ķslands ķ kalda strķšinu, alla vega sköpušust störf og višskipti fyrir fjölda fólks, hvort sem žaš hafši alfariš góš įhrif į žjóšarsįlina.

Hvaš varšar meinta lykilstöšu Ķslands žį er ég langt ķ frį sannfęršur um aš stóržjóšir ķ kringum okkur sjįi okkur sem "lykilrķki" ef og žegar reynir į hagsmuni žeirra į Noršurslóšum. Kannski skortir mig hęfileika Ólafs fręnda mķns til aš sjį sjįlfan mig og žjóš mķna sem nafla alheimsins.

Žessi pistill gęti oršiš enn lengri, ręša mętti hvernig Forsetinn dregur inn Nelson Mandela til aš styrkja enn frekar įramótabošskap sinn um samstöšu. Mandela var mikils hįttar mašur, og honum tókst vissulega aš halda margbreytilegri žjóš sinni saman į miklum umbreytingartķmum. Żmsir myndu kalla žaš kraftaverk aš Mandela skyldi takast aš leiša valdaskipti ķ Sušur-Afrķku įn blóšsśthellinga og borgarastrķšs, žó żmsir meina aš sś samstaša hafi veriš į kostnaš misskiptingar, sem alltof lķtiš var gert til aš laga, enda fékk rķki minnihluti landsins aš halda eigum sķnum og yfirrįšum yfir aušlindum svo til óskertum.

Žaš sem Mandela hins vegar tókst var aš vera óskorašur leištogi allra landsmanna sinna, lķka fyrrum andstęšinga sinna. Mandela rétti sįttahönd til hvķta minnihlutans og naut viršingar og vinsęlda allra. Ólafur Ragnar į nokkuš langt ķ land meš aš verša óumdeilur Forseti allra Ķslendinga. Bošskapur hans um samstöšu (um pólitķsk stefnumįl hans og rķkisstjórnarinnar sem hann veitir brautargengi?) breytir žvķ ekki. 

leidtogar 

Leištogar Ķslands 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Njöršur Helgason

Góš skżring mįlflótta ÓRG

Njöršur Helgason, 1.1.2014 kl. 22:51

2 Smįmynd: Ómar Bjarki Smįrason

Góš greining.

Ómar Bjarki Smįrason, 2.1.2014 kl. 00:41

3 identicon

Samstaša merkir tilfinning um einungu, og raunverulegan velvilja sem nęr yfir heild alls samfélagsins. Hśn merkir ekki žaš sama og "sammįla" eins og sumir vęnusjśkir halda og hręšast žvķ žetta orš, og var mjög įberandi ķ umręšunni um Žóru Arnórsdóttur sem įtti aš vera komin til aš heilažvo žjóšina til varhugaveršrar "samstöšu" samkvęmt "gįfumönnunum"?

Žaš er gott aš einhver sem reynir aš takast į viš žaš hlutverk aš eiga aš vera "landsfašir" skuli minna menn į aš žeir eigi aš sżna samstöšu. Žjóš sem sżnir ekki samstöšu er skipuš nįgrönnum sem sżna ekki samstöšu og fjölskyldum sem sżna ekki samstöšu. Žannig žjóš getur ekki sżnt bręšrum sķnum og systrum ķ heiminum samstöšu. Hśn getur žvķ aldrei veriš skipuš heimsborgurum.

En standa Ķslendingar meš hver öšrum? Nei. Hér eykst hvers kyns stéttskipting, snobb og manngreinarįlit. Hér ręšur efnishyggja og flokkadręttir rķkjum, og menn eru dęmdir eftir stjórnmįlaskošum, trśarskošun, uppruna eša menntunarstigi, fremur en af mannkostum og skilyršislaus nįungakęrleikur er lķtill sem enginn.

Nįgrannar žekkjast almennt ekki einu sinni meš nafni og geta engan veginn reitt sig į hvern annan.

Og margir eiga fjölskyldur sem vart talast viš. Stórfjölskyldan gufuš upp vķšast og farin forgöršum. Og sambönd manna byggjast meira og meira į sameiginlegum hagsmunum, og litlu dżpra en žvķ.

Į pķnulitla Ķslandi, vellrķkri žjóš mišaš viš flestar žjóšir heims, sem hefur allt til aš bera til aš vera fyrirmyndarķki nema SAMSTÖŠUNA, standa hundrušir ķ röšum eftir mat frį męšrastyrksnefnd afžvķ aš Ķslendingar eru almennt of upptekinn viš aš kaupa fleiri leikföng og fatnaš framleiddan af Asķskum barnažręlum, til aš lįta sér ekki standa į slétt sama um hvort annarra manna börn fįi aš borša eša ekki. Sumir afsaka sig meš pólķtķk og segja rķkisstjórnin eigi aš sjį um žetta og žeir hafi jś greitt atkvęši og žannig eitt sekśndubroti af lķfi sķnu ķ kjörklefa ķ aš žykjast ekki vera sama. Ašrir afsaka sig meš einhverju öšru og viturlegra. En allir eiga žeir žaš sameiginlegt aš segja ķ anda afbökunar Ķslendinga į jólunum aš vķsa minnsta bróšur sķnu og nįunga į bug.

Žaš er nś öll samstašan.

Hver og einn ętti aš spyrja sig: Hvaš geršir žś til aš hjįlpa fįtękum Ķslenskum fjölskyldum fyrir jólin? Skilningur hans į samstöšuhugtakinu ręšst af svarinu.

Ķslendingur (IP-tala skrįš) 2.1.2014 kl. 01:19

4 identicon

Ad 3) Samkvęmt dómi Hęstaréttar fyrir 20 įrum var Ólafur Ragnar Grķmsson, fyrrverandi fjįrmįlarįšherra, sekur um stjórnarskrįrbrot ķ tengslum viš umrędda žjóšarsįtt.

Gķsli Tryggvason (IP-tala skrįš) 2.1.2014 kl. 03:06

5 identicon

Samstaša er dyggš. Dyggš er athöfn frjįls manns, og getur ekki veriš byggš į žvingun og nauš. Sį sem borgar skattinn sinn eša kżs flokk sem vill hękka skattana og hjįlpa fįtękum, hann er meš žvķ aš lżsa yfir vantrausti į mešborgara sķna, kannski veršskuldušu og žvķ aš naušsynlegt sé rķkiš knżi fram žessa fjįrmuni og ašstoš meš valdi. Aš rįšstafa atkvęši sķnu af žannig hręšslu er ekki um leiš dyggšugt. Og aš borga skatta lögum samkvęmt er aldrei dyggš, heldur er žaš aš gera žaš ekki lögbrot sem viš liggur hegning. Ótti viš refsingu er aldrei rót sannrar dyggšar. Einungis žeir sem sjįlfviljugir lįta af hendi rakna tķma, fé og ašra ašstoš ķ žįgu žeirra sem minnsta mega sķn geta sżnt samstöšu, žvķ samstaša er dyggš. Žeir sem gera žaš ekki bśa ekki yfir samstöšu. Ķslendingar eru of eigingjarnir og of miklir efnishyggjumenn. Viš žykjumst geta haft okkur yfir ašrar žjóšir af žvķ žar séu önnur lög og öšruvķsi stjórnmįl, ķ hroka okkar og rasisma. Žannig žykjumst viš til dęmis vera, af stórmennskubrjįlęši og sveitamennsku, auk žess aš vera betri en allir ašrir ķ heiminum, nema kannski örfįar žjóšir nįskyldra evrópskra hvķtingja, mikiš betri en Bandarķkjamenn žó tölfręšin sżni og sanni aš yfir helmingur allra Bandarķkjamanna eyšir verulegum tķma lķfs sķns ķ ólaunuš sjįlfbošališastörf ķ žįgu žeirra verst stöddu. Žaš er alvöru góšverk.

Reality Check (IP-tala skrįš) 2.1.2014 kl. 12:31

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband